Spišský hrad beslaat ruim 41.000 vierkante meter en is daarmee de grootste burcht van Slowakije en een van de grootste complexen van Midden-Europa. De bouw begon in de twaalfde eeuw op een travertijnheuvel; sinds 1993 staat de burcht op de werelderfgoedlijst. Van december tot en met maart is hij gesloten, en ook binnen het seizoen zijn er delen die wegens restauratie dicht zijn.
Vier hectare op een kalkheuvel
De omvang is wat Spišský hrad onderscheidt. Met ruim vier hectare aan ommuurd terrein is dit geen burcht in de gebruikelijke zin maar een complex van meerdere voorburchten, hoven en gebouwen achter elkaar.
De heuvel waarop hij staat is travertijn, een kalksteen die door bronwater is afgezet. Die ondergrond is wit en licht, wat verklaart waarom de burcht van kilometers ver zichtbaar is en waarom de muren in de zon bijna oplichten.
De bouw begon in de vroege twaalfde eeuw, als grensvesting van het koninkrijk Hongarije. In de eeuwen daarna groeide het complex met elke eigenaar mee, tot de brand van 1780 er een ruïne van maakte. Sindsdien is er nooit meer gewoond.
Werelderfgoed met drie andere plekken erbij
De inschrijving van 1993 gaat niet over de burcht alleen. Het gaat om Levoča, Spišský hrad en de bijbehorende culturele monumenten: een groep van vier plaatsen die samen laten zien hoe deze streek in de middeleeuwen functioneerde.
Spišská Kapitula is een ommuurd kerkelijk stadje op een heuvel tegenover de burcht, met een romaanse kathedraal. Het wordt wel het Slowaakse Vaticaan genoemd omdat het een geestelijke nederzetting was met eigen muren.
Žehra heeft een kleine witte dorpskerk met veertiende-eeuwse muurschilderingen. Levoča, op een kwartier rijden, heeft een compleet middeleeuws plein en in de Jacobskerk het hoogste gotische houten altaar ter wereld, gemaakt door meester Pavol rond 1520 en ruim 18 meter hoog.
Wie alleen de burcht bezoekt, mist dus driekwart van wat er is ingeschreven. De vier plekken liggen binnen een straal van vijftien kilometer.
Wat u er aantreft
Er is weinig ingericht. Dit is een ruïne, geen kasteel met zalen: u loopt over hoven, langs muren en door open ruimten waarvan de daken lang geleden zijn verdwenen. De ronde donjon is beklimbaar en geeft uitzicht over de Spiš-streek.
In het bewaarde deel is een kleine tentoonstelling over de geschiedenis van de burcht en over middeleeuwse wapens en martelwerktuigen. Die laatste afdeling is een vast onderdeel van Slowaakse burchten en meer op schoolklassen gericht dan op geschiedkundige diepgang.
De klim vanaf de parkeerplaats naar de poort duurt ongeveer twintig minuten en gaat over een onverhard pad omhoog. Er is geen schaduw. Op een zonnige dag in juli is dat de zwaarste inspanning van het bezoek.
Houd er rekening mee dat er al jaren gerestaureerd wordt en dat wisselende delen afgesloten zijn. Welk deel dat is, verandert per seizoen.
Seizoen en openingstijden
Van december tot en met maart is de burcht dicht. In het seizoen is hij van mei tot en met september van 9.00 tot 19.00 uur open, met de laatste toegang om 18.00 uur; in oktober tot 17.00 uur. In november gaat hij eerder open en eerder dicht, van 8.00 tot 16.00 uur, en halverwege de maand sluit hij voor de winter.
Die tijden zijn een uitgangspunt, geen garantie. De restauratiewerkzaamheden hebben de openstelling meermaals ingekort en de toegang tot delen van het complex veranderd. Controleer kort voor uw bezoek wat er open is; het Slowaaks Nationaal Museum beheert de burcht en publiceert de actuele tijden.
De beste uren zijn vroeg in de ochtend en het laatste uur voor sluiting. Dan staat de zon laag op de witte muren, en dat is precies wanneer dit complex er het best uitziet.
Waar u de burcht het beste ziet
Een detail dat in weinig reisgidsen staat: het mooiste zicht op Spišský hrad hebt u niet vanaf de burcht maar ervandaan. Vanaf de weg tussen Spišské Podhradie en Žehra ligt de burcht in zijn volle breedte op de heuvel, met het landschap eromheen.
Ook vanaf Spišská Kapitula, aan de overzijde van het dal, is het zicht compleet. Die twee heuvels kijken naar elkaar, wat in de middeleeuwen ook de bedoeling was: wereldlijke en geestelijke macht binnen elkaars gezichtsveld.
Fotografen komen bij voorkeur aan het einde van de middag, wanneer de zon vanaf het westen op de muren staat. Bij ochtendlicht kijkt u tegen de zon in.
Combineren met de omgeving
Het Slowaaks Paradijs ligt op ongeveer een half uur rijden. Een dag klimmen door een kloof en een dag burcht en Levoča vullen samen een verblijf van twee tot drie nachten in deze hoek van het land.
Spišské Podhradie, het stadje onder de burcht, is klein en heeft enkele pensions. Levoča is aantrekkelijker om te overnachten, met een plein waar u 's avonds kunt eten.
Vanaf Košice rijdt u in ongeveer een uur naar de burcht, vanaf Poprad in drie kwartier. Vanuit Bratislava is het een dagrit, wat deze streek tot een bestemming maakt en niet tot een tussenstop.
Levoča en het altaar van meester Pavol
Op een kwartier rijden van de burcht ligt Levoča, dat bij dezelfde werelderfgoedinschrijving hoort. Het is een ommuurde stad met een compleet middeleeuws plein en een stadhuis uit de vijftiende eeuw.
In de Jacobskerk staat het hoogste gotische houten altaar ter wereld: ruim 18 meter, gemaakt rond 1520 door meester Pavol van Levoča. Het is uit lindehout gesneden en volledig bewaard, inclusief de beschildering.
De kerk is alleen met een rondleiding te bezoeken en het aantal plaatsen per keer is beperkt. In het hoogseizoen is vooraf een kaartje halen bij het informatiepunt aan het plein geen overbodige moeite.
Op de heuvel boven de stad staat de bedevaartkerk Mariánska hora, waar elk jaar in juli een van de grootste pelgrimages van Midden-Europa plaatsvindt. Op dat weekend is de stad niet te bereiken zonder ver te lopen.
