Košice is met ruim 220.000 inwoners de tweede stad van Slowakije en het startpunt voor het oosten van het land. Het centrum bestaat in feite uit één lensvormig plein van ongeveer een kilometer lang, met daarin de Sint-Elisabethkathedraal: de grootste kerk van het land en de meest oostelijk gelegen gotische kathedraal van West-Europese stijl.
Eén straat die het hele centrum is
De Hlavná ulica is geen straat maar een plein dat in het midden uitwaaiert, met aan beide zijden een rij historische gevels. De vorm is middeleeuws: de weg verbreedde zich waar de markt werd gehouden, en die verbreding is nooit meer volgebouwd.
Met ongeveer een kilometer is het de langste voetgangerszone van Slowakije. In het midden ligt een langgerekte parkstrook met de kathedraal, het theater en de zingende fontein.
Dat maakt Košice ongewoon overzichtelijk voor een stad van deze omvang. Alles wat u wilt zien, ligt aan of vlak achter deze ene as. Wie een dag heeft, heeft genoeg.
De kathedraal van Sint-Elisabeth
De Dóm svätej Alžbety is de grootste kerk van Slowakije: 60 meter lang, 36 meter breed, met een noordelijke toren van 59 meter. De bouw begon in de veertiende eeuw en duurde ruim 130 jaar.
Het is bovendien de meest oostelijk gelegen kathedraal in West-Europese gotische stijl. Verder naar het oosten begint het gebied van de byzantijnse en Grieks-katholieke kerkbouw, waarvan de houten kerken in Noordoost-Slowakije het bekendste voorbeeld zijn.
Binnen ligt de crypte van Ferenc Rákóczi, de Hongaarse vorst die begin achttiende eeuw de opstand tegen de Habsburgers leidde. Zijn stoffelijke resten werden in 1906 vanuit Turkije hierheen gebracht, wat de kerk tot een plek van betekenis maakt voor Hongaren.
De torens zijn te beklimmen. Het uitzicht is minder spectaculair dan bij een bergstad, maar u ziet de lensvorm van het plein pas echt vanaf boven.
De zingende fontein
Tussen de kathedraal en het staatstheater ligt de spievajúca fontána, de zingende fontein, uit 1986. Het water beweegt en wordt verlicht op de maat van muziek en van het klokkenspel ernaast.
Het is de oudste fontein van dit type in het voormalige Tsjecho-Slowakije, gebouwd in de laatste jaren van het communistische bewind. Dat is te zien: de vormgeving is die van de jaren tachtig en het geheel is nooit gemoderniseerd tot iets glimmends.
De fontein werkt in het zomerseizoen en 's avonds. Het is de plek waar de stad na het werk samenkomt, wat de betere reden is om er te gaan zitten dan de fontein zelf.
Wat er verder in de stad staat
Het Oost-Slowaaks Museum bewaart de goudschat van Košice: 2.920 gouden munten die in 1935 bij een verbouwing werden gevonden, verstopt in een muur. De vondst dateert vermoedelijk uit de zeventiende eeuw en is een van de grootste muntvondsten van Midden-Europa.
De Urbanstoren naast de kathedraal is een vrijstaande klokkentoren met aan de buitenzijde ingemetselde Romeinse en middeleeuwse grafstenen. Dat soort hergebruik van steen is in de regio gebruikelijk en zelden zo zichtbaar.
De Miklušova väznica, de oude gevangenis, is een museum in twee middeleeuwse huizen. Het is klein en niet altijd open, maar wie geïnteresseerd is in stadsgeschiedenis vindt er de andere kant van het opgeknapte plein.
Košice als uitvalsbasis
De echte kracht van Košice is de ligging. Binnen anderhalf uur rijden liggen Spišský hrad, Bardejov, de Slowaakse Karst met haar grotten en het Slowaaks Paradijs.
Dat maakt de stad geschikt als vaste basis voor een week. U rijdt elke dag een andere kant op en slaapt telkens in dezelfde stad, wat met kinderen aanmerkelijk rustiger is dan elke twee nachten verkassen.
De stad heeft een luchthaven met verbindingen naar enkele Europese steden. Rechtstreeks vanaf Schiphol vliegt er niets, maar met één overstap komt u er, en dat scheelt vier tot vijf uur rijden vanaf de hoofdstad.
De treinverbinding met Bratislava duurt ongeveer vijf tot zes uur. Dat is een lange rit, maar comfortabel en met uitzicht op de Tatra onderweg.
Wat u merkt van de ligging aan de rand
Košice ligt dicht bij Hongarije en Oekraïne, en dat is merkbaar. In de stad wordt Slowaaks gesproken, maar de streek eromheen is gemengd, met Hongaarse dorpen ten zuiden en Roetheense en Grieks-katholieke gemeenschappen ten noordoosten.
De keuken laat dat zien. Paprika en goulash zijn hier gewoner dan in het westen van het land, en de Slowaakse variant van de gevulde koolrol staat op vrijwel elke kaart.
De stad heeft een grote Romagemeenschap, vooral in de wijk Luník IX aan de rand. Dat is een aanhoudend sociaal vraagstuk waar Slowaakse media regelmatig over berichten; voor bezoekers is het niet zichtbaar in het centrum, maar het hoort bij een eerlijk beeld van de stad.
Košice was in 2013 culturele hoofdstad van Europa. Uit die periode stamt een aantal opgeknapte gebouwen, waaronder de Kunsthalle in een voormalig zwembad en een reeks kleinere culturele plekken in de zijstraten.
Rondom het plein: de zijstraten
Wie het plein heeft gelopen, doet er goed aan een blok naar links of rechts te gaan. Daar staan de gebouwen die niet zijn opgeknapt voor bezoekers: binnenplaatsen, poorten, een enkel vervallen pand naast een gerestaureerd.
De Alžbetina en de Mäsiarska zijn de aardigste. De laatste, de Slagersstraat, heeft een reeks kleine cafés en eetgelegenheden waar de prijzen aanzienlijk lager liggen dan aan de hoofdas.
In de zijstraten zit ook de synagoge aan de Puškinova, uit de jaren dertig, een van de grootste van Midden-Europa en nog in gebruik. De joodse gemeenschap van Košice telde voor de oorlog meer dan tienduizend mensen; het overgrote deel werd in 1944 gedeporteerd.
Dat gedeelte van de stad is niet ingericht op bezoek en er zijn geen bordjes. Wie zonder plan een half uur doorloopt, komt er vanzelf langs.
