Het karstgebied op de grens met Hongarije staat sinds 1995 als geheel op de werelderfgoedlijst. Bij de inschrijving waren 712 grotten bekend; inmiddels zijn het er meer dan duizend. Ongeveer één procent daarvan is als toeristische grot ingericht. Domica, de aragonietgrot bij Ochtiná en de ijsgrot van Dobšiná zijn de drie die u niet moet overslaan.
Een werelderfgoed dat over de grens doorloopt
De Caves of Aggtelek Karst and Slovak Karst zijn in 1995 als grensoverschrijdend werelderfgoed ingeschreven. Het gebied ligt deels in Slowakije en deels in Noordoost-Hongarije, en dat is geen bestuurlijke gril: het grottenstelsel loopt letterlijk door onder de grens.
Het bekendste voorbeeld is het stelsel Baradla-Domica. De Hongaarse Baradla en de Slowaakse Domica zijn twee ingangen van hetzelfde systeem, dat samen meer dan 25 kilometer lang is. U kunt er niet ondergronds van het ene land naar het andere lopen, maar het stelsel is één geheel.
Bij de inschrijving telde het gebied 712 geregistreerde grotten onder een beschermd oppervlak van ruim 56.000 hectare. Inmiddels staan er meer dan duizend in de registers. Ongeveer één procent is ingericht voor bezoek; de rest is ontoegankelijk en daardoor grotendeels ongestoord.
Domica: varen door een grot
Domica is de bekendste aan Slowaakse zijde. De grot is uitgesleten door de rivier de Styx, een naam die de negentiende-eeuwse ontdekkers hebben bedacht en die is blijven hangen.
Het bijzondere aan Domica is dat een deel van het bezoek per boot gaat, over die ondergrondse rivier. Dat gedeelte is afhankelijk van de waterstand: bij lage stand vervalt de vaartocht en loopt u de hele route. Vraag bij het kopen van het kaartje of de boot vaart, want de langere route mét boot is de reden dat mensen hierheen komen.
De formaties zijn anders dan in de Demänovská-grotten: minder zuilen, meer gordijnen en schilden, en op de bodem ondiepe kalkbekkens. Dat is te zien op de foto boven dit artikel.
Domica heeft daarnaast archeologische betekenis. In de grot zijn sporen gevonden van bewoning uit het neolithicum, van de Bükk-cultuur, waarmee de grot al meer dan vijfduizend jaar in gebruik is geweest.
Ochtiná: aragoniet in plaats van kalk
De Ochtinská aragonitová jaskyňa is klein, kort en volstrekt anders dan elke andere grot in het land. Wat er groeit is geen druipsteen maar aragoniet: dezelfde stof chemisch gezien, maar in een kristalvorm die vertakte, veerachtige structuren vormt in plaats van zuilen.
Het resultaat lijkt op wit koraal dat aan de wanden en het plafond hangt. Er zijn wereldwijd maar een handvol grotten waar dit op deze schaal voorkomt, en binnen Slowakije is deze uniek.
De rondgang is kort, ongeveer 300 meter en een half uur. Dat is geen tekortkoming; de grot is gewoon klein. Het aantal bezoekers per rondleiding is beperkt omdat aragoniet uiterst kwetsbaar is en aanraking het beschadigt.
De grot ligt afgelegen, in de heuvels bij Rožňava. Er is geen openbaar vervoer dat u er brengt; reken op een auto en op een laatste stuk over een smalle weg.
Dobšiná: ijs op grote schaal
De Dobšinská ľadová jaskyňa is de bekendste ijsgrot van het land en werd in 1998 aan het werelderfgoed toegevoegd. Waar de ijsgrot in de Demänovská-vallei ijszuilen heeft, heeft Dobšiná ijsvloeren van tientallen meters dik.
De grot is van eind mei tot september open, en die korte periode heeft een reden. Het ijs vormt zich in de winter, wanneer koude lucht in de grot zakt en niet meer weg kan. Bezoek in de koude maanden zou dat proces verstoren.
Het ijs in Dobšiná is een zorg geworden. In de documenten rond de werelderfgoedstatus is vastgelegd dat deze grot kwetsbaar is voor een opwarmend klimaat: hij bestaat op de grens van wat geografisch en klimatologisch mogelijk is voor een ijsgrot. Wat u ziet is dus niet vanzelfsprekend blijvend.
Een jas is verplicht in de praktijk: het is er permanent rond het vriespunt, ook in augustus.
Praktisch: rondleidingen, taal en combineren
Alle toeristische grotten in Slowakije zijn alleen met een gids te bezoeken, in groepen en op vaste tijden. Zelfstandig rondlopen is nergens mogelijk.
De rondleidingen zijn in het Slowaaks. Bij de grotere grotten is een geschreven Engelse vertaling beschikbaar of wordt bij voldoende buitenlandse bezoekers Engels gesproken; vraag ernaar bij de kassa. In de kleinere grotten is dat zeldzamer.
De grotten liggen ver uit elkaar. Domica en Ochtiná scheelt ongeveer een uur rijden, Dobšiná ligt weer een uur verderop richting het Slowaaks Paradijs. Drie grotten op één dag is te ambitieus; twee is realistisch.
Rožňava is de logische uitvalsbasis voor de karst, en van daaruit ligt ook de burcht Krásna Hôrka in de buurt. Wie vanuit het Slowaaks Paradijs komt, kan Dobšiná onderweg meenemen.
De burchten en het landschap eromheen
Het karstplateau zelf is bovengronds even bijzonder als eronder. Het bestaat uit vlakke, kale hoogvlakten met steile randen, doorsneden door diepe dalen. Op de plateaus is nauwelijks water: het regenwater zakt meteen weg in de kalksteen.
Dat maakt het gebied dun bevolkt en stil. Er lopen wandelroutes over de plateaus met uitzicht tot in Hongarije, en er groeien planten die u elders in Slowakije niet vindt, omdat de combinatie van kalk, warmte en droogte zeldzaam is.
Boven op de rand staat de burcht Krásna Hôrka, die na een brand in 2012 lange tijd gesloten was en stapsgewijs wordt hersteld. In het dal eronder ligt het mausoleum van de familie Andrássy, een art-nouveaugebouw dat u hier niet verwacht.
Betliar, op enkele kilometers, is een landhuis met een compleet bewaard interieur en een Engelse landschapstuin. Dat is een van de weinige Slowaakse kastelen waar de inrichting nooit is ontmanteld.
