Voor de bergen loopt het seizoen van half juni tot eind oktober; daarbuiten zijn de hooggelegen paden gesloten. Voor de steden, burchten en baden is Slowakije het hele jaar te bezoeken, met mei, juni en september als prettigste maanden. Wie komt voor sneeuw zit goed van januari tot maart.
Een parkregel bepaalt de halve kalender
In het Tatra Nationaal Park (TANAP) zijn de wandelpaden boven de bosgrens gesloten van 1 november tot 15 juni. Dat is geen advies maar een parkregel, ingesteld vanwege lawinegevaar en om het wild rust te geven in de maanden waarin het dat het hardst nodig heeft. De paden naar de berghutten blijven het hele jaar begaanbaar, op de hoogstgelegen hut na, en de wandelingen rond Štrbské Pleso en Popradské pleso blijven eveneens open.
Die ene bepaling maakt de planning eenvoudiger dan bij de meeste bergbestemmingen. Wilt u naar een top of over een pas, dan reist u tussen half juni en eind oktober. Wilt u iets anders, dan is elk seizoen bruikbaar. Op een deel van de routes is de heropening de laatste jaren vervroegd naar eind mei; dat verschilt per pad en wordt per seizoen bekendgemaakt, dus controleer het kort voor vertrek.
Veel reisverhalen over Slowakije noemen deze sluiting niet, met als gevolg dat mensen in april een Tatra-wandeling plannen die eenvoudigweg niet mag. Wie het wel weet, houdt er een prettige planningsregel aan over: het bergseizoen duurt ruim vier maanden en alles daarbuiten is dalseizoen.
Lente: laat groen en veel smeltwater
April en mei zijn in de laaglanden mild. Bratislava en de wijndorpen aan de voet van de Kleine Karpaten lopen dan uit, terwijl in de Tatra nog sneeuw ligt. Dat verschil is groter dan reizigers verwachten. Tussen de Donau bij Bratislava, op ongeveer 130 meter, en de Gerlachovský štít op 2.655 meter zit een hoogteverschil dat het weer volledig uit elkaar trekt. Het is heel goed mogelijk om op een dag in de ene helft van het land op een terras te zitten en in de andere helft door sneeuw te lopen.
Het smeltwater vult in mei de kloven van het Slowaaks Paradijs. De houten ladders staan er dan vaak in het water en een deel van de kloven blijft om die reden gesloten. Wie in het voorjaar toch die kant op gaat, kan beter de vlakkere routes over de hoogvlakte nemen dan een klim door een kloof plannen.
Voor burchten en steden is mei juist een uitstekende maand. De dagen zijn lang, de touringcars zijn er nog niet en buiten het hoogseizoen liggen de entreeprijzen lager. Ook de bloei speelt mee: de wijngaarden rond Modra en Pezinok zien er in mei op hun best uit, en de fruitbomen in de dorpen van Orava bloeien pas eind april.
Zomer: het enige echte bergseizoen
Juli en augustus zijn de maanden waarin alles open is. De kabelbaan naar de Lomnický štít rijdt, de berghutten zijn bemand, de kloven zijn begaanbaar en de folklorefestivals volgen elkaar op. Východná houdt zijn festival in het eerste weekend van juli, Detva in het tweede. Beide bestaan al decennia: Východná sinds 1953, wat het tot het oudste folklorefestival van het land maakt.
Daar staat drukte tegenover. De cabine naar de top van de Lomnický štít neemt 14 personen mee en het verblijf boven is aan een tijdslot gebonden. In de zomer zijn de plaatsen dagen vooruit vergeven. Ook de parkeerplaats bij Podlesok, het startpunt van de kloof Suchá Belá, loopt op zomerse ochtenden voor negen uur vol.
Onweer is de tweede beperking, en de onderschatte. In de Tatra bouwt de bui zich in juli en augustus vaak in de loop van de middag op. Wie om zes uur vertrekt en om twee uur weer beneden is, heeft het rustigste weer en meteen ook de rustigste paden. Slowaakse wandelaars doen het niet anders; de Nederlandse gewoonte om na het ontbijt op je gemak te vertrekken past hier slecht bij.
De temperaturen in de dalen kunnen in augustus richting 30 graden gaan. In Bratislava en de zuidelijke laagvlakte is het dan warmer dan in Nederland; boven de 2.000 meter blijft het ook midden in de zomer fris, met vorst in de nacht als uitschieter.
Herfst: de mooiste weken, en de kortste
September en de eerste helft van oktober vormen voor veel wandelaars het hoogtepunt van het jaar. Het zicht is helderder dan in de zomer, het bos in de dalen kleurt geel en de hutten zijn nog open. De foto boven dit artikel is in die periode gemaakt: verkleurd bos onderin, kale rots erboven, en daartussen de scherpe grens die de Tatra in de herfst zo herkenbaar maakt.
De marge is smal. Vanaf half oktober kan de eerste sneeuw op de hoogste paden vallen, terwijl de sluiting op 1 november ingaat. Reist u in die weken, plan dan iets in het dal als alternatief. De grotten van de Demänovská-vallei houden het hele jaar dezelfde temperatuur en de thermale baden hebben van het weer al helemaal geen last.
September heeft nog een voordeel dat weinig gidsen noemen: het is de maand van de wijnoogst. In de Kleine Karpaten worden dan de kelderdagen gehouden, waarbij wijnboeren in Pezinok, Modra en omliggende dorpen hun kelders openstellen. Dat is geen toeristisch evenement maar een lokale traditie waar bezoekers gewoon bij aanschuiven.
Winter: sneeuw, damp en gesloten ruïnes
Van januari tot maart ligt in Jasná en in de Hoge Tatra betrouwbaar sneeuw. Jasná aan de Chopok is met ongeveer 50 kilometer piste het grootste skigebied van het land; de besneeuwingsinstallatie bedient daarvan ruim 40 kilometer, wat het seizoen ook in magere winters op de been houdt.
De winter is daarnaast het seizoen van de thermale baden. Het water van Tatralandia komt uit een boring van ongeveer 2.500 meter diep en verlaat de bron op ruim 60 graden; in de buitenbaden wordt het teruggebracht tot een graad of 30. Bij vorst dampen die bassins zichtbaar. Een bezoek in januari is daardoor eerder aangenamer dan minder aangenaam.
Wat in de winter dicht is: de meeste burchten. Spišský hrad sluit doorgaans van 1 december tot 31 maart, en dat geldt voor veel ruïnes zonder dak. Wie in januari komt voor kastelen, houdt het bij bewoonbare exemplaren zoals Bojnice, dat het hele jaar open is en juist rond kerst en carnaval een eigen programma heeft.
De steden lenen zich wel voor een winterbezoek. Bratislava en Košice hebben allebei een compact centrum waar u van museum naar café loopt zonder lang buiten te zijn, en de kerstmarkten op de hoofdpleinen lopen van eind november tot na nieuwjaar.
